स्वाध्याय ७
पश्यैतां पाण्डुपुत्राणां आचार्य महतीं चमूम् |
व्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता ||१-३||
(१) अन्वयः - (दुर्योधनः उवाच), "आचार्य, एतां तव धीमता शिष्येण द्रुपदपुत्रेण व्यूढां पाण्डुपुत्राणां महतीं चमूम् पश्य ।
(२) दुर्योधनः उवाच असा वाक्यांश इथें अध्याहृत मानल्यास निश्चितच अर्थाला सुसंगति येते.
(३) आचार्य = आचार्य ह्या सामान्यनामाचे सम्बोधन एकवचन
(४) एतां = एष ह्या सर्वनामाचें स्त्रीलिंगी द्वितीया एकवचन
(५) तव = युष्मत् ह्या द्वितीयपुरुषी सर्वनामाचे षष्ठी एकवचन
(६) धीमता = (धी + मत् = धीमत्) ह्या प्रत्ययान्त विशेषणाचे पुल्लिंगी तृतीया एकवचन
(७) शिष्येण = शिष्य ह्या पुल्लिंगी सामान्यनामाचे तृतीया एकवचन
(८) द्रुपदपुत्रेण = ह्या सामासिक शब्दाचा विग्रह (द्रुपदस्य पुत्रः = द्रुपदपुत्रः, षष्ठी तत्पुरुष, तेन) सामसिक शब्दाचे तृतीया एकवचन
(९) व्यूढाम् = व्युह् ह्या धातूचे क. भू. धा. वि. स्त्रीलिंगी द्वितीया एकवचन अर्थ रचलेल्या
(१०) पाण्डुपुत्राणाम् = ह्या सामासिक शब्दाचा विग्रह (पाण्डोः पुत्राः = पाण्डुपुत्राः षष्ठी तत्पुरुष, तेषाम्) सामासिक शब्दाचे षष्ठी बहुवचन
(११) महतीम् = महत् ह्या विशेषणाचें स्त्रीलिंगी द्वितीया एकवचन
(१२) चमूम् = चमू ह्या स्त्रीलिंगी सामान्यनामाचे द्वितीया एकवचन
(१३) पश्य = दृश् (१ प. पश्यति, दृष्ट) ह्या धातूचें आज्ञार्थ द्वितीया एकवचन
(१४) संपूर्ण वाक्याचा अर्थ --> (दुर्योधन म्हणाला), आचार्य ही, आपल्या बुद्धिमान शिष्यानें द्रुपदाच्या मुलाने रचलेली पाण्डवांची मोठी सेना पहा.
0 comments:
Post a Comment